Tào Khang

Gửi biếu bạn xưa

Ảnh tư liệu

Pierre NGUYEN

Tào Khang

Viết chữ tào đi đổi cái mệnh

Ôm chữ khang đi mua lệnh đất trời

1. Ý nghĩa chữ “Tào” (糟) và việc “Đổi mệnh”

Trong nghĩa gốc, Tào là bã rượu. Trong điển tích “Tào khang chi thê” (Người vợ thuở nghèo khó), nó đại diện cho sự thanh bần, khổ cực.

• “Viết chữ tào đi đổi cái mệnh”: Câu này gợi lên sự chuyển hóa. Viết ra cái khổ, đối diện với cái “bã” của cuộc đời để từ đó rũ bỏ, cải biến vận mệnh. Nó mang phong thái của một người làm chủ được cái nghiệp của mình.

2. Ý nghĩa chữ “Khang” (糠) và “Lệnh đất trời”

Khang là cám. Đi cùng với “Tào”, nó tạo nên hình ảnh của những thứ rẻ rúng nhất. Nhưng trong từ hán việt, Khang (康)cũng có nghĩa là an khang, khỏe mạnh, thông suốt.

• “Ôm chữ khang đi mua lệnh đất trời”: Đây là một sự tương phản mạnh mẽ. Giữ lấy sự bình an, giản dị (hoặc cái cốt cách từ thuở hàn vi) để đổi lấy cái quyền năng lớn lao của tạo hóa. Nó cho thấy sức mạnh của sự tĩnh tại và lòng kiên định.

3. Đánh giá về vần luật và đối ý

• Đối xứng: Hai câu đối nhau rất chỉnh về cấu trúc: Viết – Ôm, Chữ Tào – Chữ Khang, Đổi cái mệnh – Mua lệnh đất trời.

• Khí chất: Ngôn từ mang âm hưởng vừa hoài cổ, vừa có chút ngạo nghễ của một bậc trí giả đã thấu hiểu sự đời.

Kết luận: Về mặt ngữ nghĩa và cảm hứng sáng tác, hai câu thơ này hoàn toàn chính xác và rất sâu sắc. Biến hai từ vốn chỉ sự nghèo khó thành một phương châm sống đầy bản lĩnh.

PHÚ TÀO KHANG

(Gửi những linh hồn đang bơ vơ giữa thế kỷ hào nhoáng)

Tào Khang

糟糠

Viết chữ tào đi đổi cái mệnh

Ôm chữ khang đi mua lệnh đất trời

Than ôi!

Nhân loại bước sang thế kỷ hai mươi mốt, tưởng đã chạm tay vào ngưỡng cửa thiên đường nhân tạo. Kìa máy bay vượt đại dương như chim én liệng cuối trời; nọ điện thoại lóe đốm sáng mà nối nhịp nửa vòng trái đất. Người ngồi Sudbury bàn chuyện Paris; kẻ ở California nhìn nhau qua màn kính mỏng tựa lá lúa giữa đêm trường. Trí tuệ nhân tạo học nói tiếng người; máy móc biết nhớ, biết tính, biết hồi đáp. Thiên hạ hoan hỉ bảo rằng văn minh đã toàn thắng.

Ấy vậy mà... lòng người lại bơ vơ hơn cổ nhân từ ngàn năm trước.

Ngày xưa, thuở hàn vi bần khổ, ăn hạt bo bo, mặc áo vá vai, nằm dưới mái tôn nghe mưa dột lạnh nền đất. Thế nhưng, chính cái nghèo lại buộc người ta ngồi sát lại bên nhau. Một tô mì sẻ nửa còn hơi ấm bàn tay; một ngọn đèn dầu đủ soi sáng cả một đời chồng vợ.

Ngày nay, đèn điện trắng đêm, nhà cao cửa rộng. Garage hai ba chiếc xe sang; tủ lạnh đầy ắp cá thịt; máy lạnh máy sưởi chạy êm như hơi thở mèo nằm. Thế mà, giữa những căn nhà thênh thang như khách sạn, người nằm cạnh người lại nghe lạnh lẽo hơn cả gió mùa viễn xứ.

Lạ thay!

Thời xưa cách trở vì núi cao sông dài. Thời nay cách trở vì màn hình tấc bóng.

Ta nhắn tin cho nhau từ phòng này sang phòng nọ. Ăn chung bàn mà mắt dán chặt vào hư ảo; nằm chung giường mà tâm hồn lưu đày tận chân trời xa. Có những cuộc hôn nhân thực chất đã lụi tàn từ lâu, chỉ còn tờ giấy thuế và khoản mortgage là đứng tên chung để ràng buộc.

Người đời nói nhiều về tự do. Tự do yêu, tự do bỏ, tự do “tìm lại chính mình”. Nhưng ít ai dám thừa nhận rằng: có những loại tự do chỉ để mở cửa cho cô độc tràn vào. Thuở trước, người ta phụ “tào khang” vì mê công chúa; thời nay, người ta rời bỏ nhau chỉ vì một ý nghĩ mong manh: biết đâu ngoài kia còn ai đó “hợp” hơn. Một cái vuốt tay trên màn hình, than ôi, sao mà nhẹ hẫng hơn cả một lời thề bạc đầu!

Thiết nghĩ:

Máy móc càng tinh khôn, lòng người càng lạc lối. Đường sá càng rộng mở, nơi trú ngụ của linh hồn lại càng thu hẹp. Chúng ta sợ nghèo, sợ già, sợ mất tài khoản hưu trí hay địa vị phù hoa. Nhưng nỗi sợ lớn nhất chẳng ai dám thốt thành lời, đó là một mai thức dậy trong lâu đài xây bằng cả tuổi trẻ, quay sang bên cạnh, chỉ thấy một chiếc gối lạnh lùng.

Kẻ viết bài phú này không dám luận chuyện thế gian, chỉ xin cúi đầu nhặt lại một chữ cũ của tiền nhân: “Tào khang”.

Hai chữ nghe như tiếng chén đất chạm nhau trong đêm nghèo; như mùi cơm cháy sém dưới đáy nồi; như bóng người đàn bà khuya sớm vá khâu dưới ánh đèn vàng vọt.

Xưa, tào khang là cám bã, là hèm rượu. Nay, tào khang có khi là căn apartment thuê nơi cuối đường; là chiếc xe cũ đề mãi không nổ giữa mùa đông tuyết trắng; là ca trực đêm dài dằng dặc trong nursing home; hay là hai vợ chồng già dìu nhau đi nhặt từng coupon giảm giá ở Costco mà miệng vẫn nở nụ cười thanh thản.

Than ôi!

Thế kỷ này cái gì cũng dư thừa, chỉ thiếu duy nhất một điều: Người chịu ở lại cùng nhau khi linh hồn bắt đầu mục mỏi.